Bộ Y tế trình Quốc hội 4 dự án luật: Nhiều điểm mới về hiến ghép tạng, an toàn thực phẩm và thuốc lá

Sáng 1/10/2026, Bộ Y tế cho biết đang chủ trì xây dựng 4 dự án luật trình Quốc hội, gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 6 luật trong lĩnh vực y tế, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người (sửa đổi) và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi).

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà chủ trì họp báo. Ảnh: Trần Minh/SKĐS

4 dự án luật y tế trong kế hoạch xây dựng pháp luật năm 2026

Tại buổi họp báo do Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà chủ trì, Bộ Y tế cho biết kế hoạch xây dựng văn bản quy phạm pháp luật năm 2026 gồm 60 nhiệm vụ, trong đó có 4 dự án luật trình Quốc hội. Các dự án luật nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về y tế, điều chỉnh quy định phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.

Sửa đổi đồng thời 6 luật liên quan đến y tế

Dự án luật này sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế. Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, mục tiêu là bảo đảm không có khoảng trống pháp luật sau sắp xếp bộ máy.

Một số nội dung chính gồm: đơn giản hóa điều kiện liên quan đến sinh phẩm tham chiếu và sinh phẩm tương tự; bỏ quy định cấp phép danh mục kỹ thuật tập trung, phân cấp cho địa phương; bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ bảo vệ trẻ em.

Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Quản lý theo chuỗi và mức độ nguy cơ

Dự thảo chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị dựa trên nguy cơ. Các chính sách đáng chú ý gồm:

• Tăng cường hậu kiểm thay vì tiền kiểm; phân loại thực phẩm theo mức độ nguy cơ.
• Chỉ nhóm thực phẩm nguy cơ cao phải đăng ký bản công bố, như thực phẩm có khuyến cáo về sức khỏe, thực phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ mang thai.
• Thừa nhận chứng nhận HACCP, ISO 22000, không yêu cầu thêm giấy chứng nhận khác.
• Bắt buộc truy xuất nguồn gốc đối với thực phẩm nguy cơ cao.

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người (sửa đổi)

Ghép tạng tăng nhanh nhưng nguồn hiến từ người chết não còn thấp

Theo Bộ Y tế, tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép. Riêng năm 2025 có 1.368 ca, tăng mạnh so với 296 ca của năm 2015. Tuy nhiên, có tới 91,4% ca ghép từ người hiến còn sống, chỉ 8,6% từ người hiến chết não. Luật hiện hành cũng chưa cho phép hình thức hiến sau chết tuần hoàn.

Những điểm mới chính

• Mở rộng phạm vi điều chỉnh sang máu, tế bào, sản phẩm tế bào, tinh trùng, noãn, phôi.
• Nghiêm cấm mua bán mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người.
• Bổ sung hình thức hiến sau chết tuần hoàn.
• Cho phép người dưới 18 tuổi hiến sau khi chết nếu đã đăng ký; người từ 18–25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.
• Xác minh quan hệ thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
• Đề xuất lấy ngày 20/5 hằng năm là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam.
• Người hiến còn sống được cấp thẻ bảo hiểm y tế, khám sức khỏe định kỳ miễn phí.
• Giới hạn ghép tạng cho người nước ngoài trong phạm vi cùng dòng máu trực hệ hoặc họ hàng trong phạm vi ba đời, nhằm phòng ngừa "du lịch ghép tạng".

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi)

Dự án luật nhằm thực thi Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Các nội dung chính gồm:

• Luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các sản phẩm này.
• Cấm túi ngậm nicotine và shisha, trừ trường hợp nghiên cứu khoa học được phép.
• Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; tăng cường thực thi quy định cấm bán cho người chưa đủ 18 tuổi.
• Yêu cầu xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Theo dự kiến, luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2027; riêng quy định về trưng bày có thời gian chuyển tiếp 6 tháng.

Nhiều nghị định quan trọng đã được ban hành

Bên cạnh các dự án luật, Bộ Y tế đã tham mưu Chính phủ ban hành nhiều văn bản quan trọng trong năm 2026, như: Nghị định 165/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Phòng bệnh; Nghị định 192/2026/NĐ-CP về chế độ phụ cấp đặc thù đối với nhân viên y tế; Nghị định 350/2026/NĐ-CP về phụ cấp ưu đãi nghề đối với nhân viên y tế.

4 dự án luật y tế trình Quốc hội lần này chứa nhiều thay đổi quan trọng, từ quản lý an toàn thực phẩm theo nguy cơ, mở rộng nguồn hiến mô tạng đến siết chặt các sản phẩm thuốc lá mới. Khi được thông qua, các luật sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ tốt hơn sức khỏe người dân.

Nguồn tham khảo: Báo Sức khỏe & Đời sống – "Bộ Y tế trình Quốc hội 4 dự án luật, nhiều chính sách mới trong lĩnh vực y tế" (1/10/2026).