Cúm gia cầm độc lực cao: Những điều cần biết về nguy cơ lây sang người và cách phòng ngừa

Virus cúm gia cầm độc lực cao (HPAI) như H5N1, H5N6, H5N8 tiếp tục được ghi nhận ở gia cầm và chim hoang dã tại nhiều nơi trên thế giới. Phần lớn virus cúm gia cầm không dễ lây sang người, nhưng một số chủng thuộc nhóm H5 có thể gây bệnh nặng; tránh tiếp xúc với nguồn bệnh là biện pháp phòng ngừa quan trọng.

Ảnh minh họa (Báo Sức khỏe & Đời sống)

Cúm gia cầm độc lực cao là gì?

Cúm gia cầm là bệnh do virus cúm A gây ra, chủ yếu lưu hành ở chim và gia cầm. HPAI (cúm gia cầm độc lực cao) là thuật ngữ chủ yếu dùng trong thú y, chỉ một số virus có khả năng gây bệnh nghiêm trọng ở gia cầm, đặc biệt là gà và một số loài chim. Nhóm này có thể gồm H5N1, H5N6 và H5N8.

Tuy nhiên, độc lực trên gia cầm không đồng nghĩa với mức độ nguy hiểm tương tự ở người; khả năng gây bệnh ở người cần đánh giá riêng với từng virus:

• H5N1: được quan tâm nhiều vì đã gây các trường hợp nhiễm bệnh nặng và tử vong ở người.
• H5N6: cũng từng gây bệnh nghiêm trọng ở người.
• H5N8: số trường hợp nhiễm ở người được ghi nhận rất hạn chế.

Biểu hiện khi người nhiễm virus cúm gia cầm

Biểu hiện có thể từ không triệu chứng, triệu chứng nhẹ đến viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS) và trong trường hợp nghiêm trọng có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan. Mức độ bệnh phụ thuộc vào đặc tính virus, mức độ phơi nhiễm và yếu tố của người bệnh. Không phải mọi trường hợp nhiễm đều diễn tiến nặng.

Virus cúm gia cầm có thể lây giữa người với người không?

Hiện nay, nguy cơ nhiễm cúm gia cầm ở người chủ yếu liên quan đến tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh hoặc môi trường có virus. Khả năng lây truyền bền vững từ người sang người của các virus H5N1 đang được giám sát chưa được ghi nhận là phổ biến.

Tuy nhiên, virus cúm có khả năng biến đổi di truyền. Khi một vật chủ nhiễm đồng thời hai virus cúm khác nhau, chúng có thể trao đổi vật chất di truyền (tái phân đoạn gene), tạo ra virus mang đặc tính mới. Điều này không có nghĩa mọi virus mới đều lây lan dễ dàng hay gây đại dịch, nhưng là lý do các cơ quan y tế và thú y cần tiếp tục giám sát virus cúm ở cả người và động vật.

Các đường lây cúm gia cầm sang người

Tiếp xúc với gia cầm nhiễm bệnh

Nguy cơ phơi nhiễm xảy ra khi chăn nuôi, bắt, vận chuyển, giết mổ hoặc xử lý gia cầm bệnh, gia cầm chết và chim hoang dã nhiễm virus. Virus có trong dịch tiết hô hấp, nước bọt, phân của động vật bệnh và có thể xâm nhập qua mắt, mũi, miệng, đường hô hấp.

Tiếp xúc với môi trường nhiễm virus

Chuồng trại, lồng, dụng cụ chăn nuôi, sàn và bề mặt nhiễm chất thải hoặc dịch tiết của động vật cũng là nguồn phơi nhiễm, đặc biệt với người chăn nuôi, buôn bán, vận chuyển, giết mổ gia cầm.

Thực phẩm chưa nấu chín

Ăn tiết canh, thịt gia cầm hoặc trứng chưa nấu chín kỹ có thể là nguồn lây nhiễm. Gia cầm được chế biến và nấu chín đúng cách không được xem là đường lây truyền điển hình.

Cách phòng ngừa cúm gia cầm

• Không tiếp xúc trực tiếp với gia cầm ốm, chết hoặc bất thường; không tự ý giết mổ, sử dụng gia cầm chết không rõ nguyên nhân.
• Không mua bán, vận chuyển gia cầm không rõ nguồn gốc.
• Không ăn tiết canh, thịt gia cầm hoặc trứng chưa nấu chín kỹ.
• Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi tiếp xúc với gia cầm, chất thải, dụng cụ chăn nuôi hoặc thực phẩm sống.
• Vệ sinh, khử khuẩn khu vực và dụng cụ có nguy cơ theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
• Người làm việc trực tiếp với gia cầm bệnh hoặc trong môi trường nguy cơ cao cần dùng phương tiện bảo hộ phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn.
• Khi phát hiện gia cầm ốm, chết hàng loạt, thông báo cho chính quyền hoặc cơ quan thú y địa phương, không tự ý xử lý hay đem bán.

Khẩu trang và phương tiện bảo hộ giúp giảm phơi nhiễm trong một số môi trường nguy cơ, nhưng không thay thế việc tránh tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh và tuân thủ quy trình an toàn. Khi có biểu hiện hô hấp bất thường sau khi tiếp xúc gia cầm bệnh, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Nguồn tham khảo: Báo Sức khỏe & Đời sống – "Cúm gia cầm độc lực cao: Những điều cần biết về nguy cơ lây sang người" (BS. Trần Thị Vân Anh, 19/10/2026).