VND USD
Kết nối với chúng tôi Theo dõi An Sinh Medical trên Facebook Theo dõi An Sinh Medical trên Youtube Theo dõi An Sinh Medical trên TikTok

Ngành y tế đang đứng trước 'đại dịch kép'

19 năm trước

Bài toán lớn nhất của ngành y tế hiện nay là tìm lại chính mình và vượt thoát hiện tại.

Những gì thể hiện qua thiết kế mô hình hệ thống cùng tiến trình hình thành hành lang pháp lý vận hành y tế 35 năm qua (kể từ khi đất nước chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường 1986) cho thấy, hệ thống hiện tại của Việt Nam đang ngày càng rơi vào nguy cơ gia tăng “mất công bằng trong chăm sóc y tế”, gia tăng chi phí vận hành cả đầu tư ngân sách nhà nước và tiền túi người dân trong khi chất lượng chăm sóc lại không tương xứng với nguồn lực đổ vào.

Y tế công rơi sâu vào nguy cơ thương mại hóa

Y tế công đang rơi sâu vào nguy cơ thương mại hóa, y tế đang nằm trong vòng xoắn công tư lẫn lộn

Y tế công, hay y tế nhà nước, được lập ra để làm nền móng hình thành và gìn giữ mặt bằng chất lượng chăm sóc y tế cơ bản, thiết yếu cho toàn dân. Không đảm bảo các thuộc tính của y tế công, tính nhân đạo của toàn hệ thống bị phá vỡ.

Mất y tế công, “công bằng trong chăm sóc y tế” chỉ là lời nói suông.

Bắt đầu bằng chính sách chấp thuận sự xâm nhập của kinh tế thị trường vào địa hạt y tế khi cho phép phát triển dịch vụ “3 lợi ích” trong các cơ sở y tế công (Nghị định 10 năm 2002 rồi Nghị đinh 43 năm 2006), chỉ chưa đầy một thập kỷ, hệ thống y tế Việt Nam đã nằm gọn trong vòng xoắn “công - tư lẫn lộn”.

Chính sách “tự chủ một phần” thực chất đã tạo cơ sở pháp lý xác lập mục tiêu “thương mại” vượt qua mục tiêu “khoa học, nhân đạo, vì dân” trong vận hành thường xuyên hệ thống y tế công, và tạo nên những mâu thuẫn đối kháng trên thực tế của loại hình “y tế công cho mục tiêu làm kinh tế”.

Để rồi, tới “tự chủ toàn diện” cho 4 bệnh viện đầu ngành: Việt Đức, Bạch Mai, Chợ Rẫy và Bệnh Viện K, có thể nói khối bệnh viện công thực chất đã chuyển mình thành một thực thể mới. Phần “công” chỉ là hạ tầng cơ sở cùng giá trị thương hiệu do lịch sử để lại, còn phần “tư” đã ngấm triệt để, toàn diện, trong mọi hoạt động trên cơ sở “hạch toán lỗ lãi” đong đếm bằng tiền.

Mâu thuẫn lộ ra: giá trị nhân đạo của cơ sở y tế, giá trị đạo đức của người thầy thuốc, sự định hướng hoạt động của cả hai (cơ sở y tế và từng cán bộ nhân viên y tế), thay vì khoa học y học nhân bản vì dân phục vụ, được thế chỗ điều hành bởi một “chủ thể thầm lặng” mang tên “kinh tế thị trường”.

Giá trị thực của hoạt động hàng ngày được đong đếm bằng “cân đối thu chi”. Dễ hiểu tại sao “khoán định mức thu” tới từng khoa phòng được áp dụng rộng rãi. Chăm sóc y tế chuyển thành “dịch vụ hàng hóa” bán - mua đúng nghĩa với chất lượng “chạy theo túi tiền người bệnh”. Y tế công biến hình vận hành cho mục tiêu thương mại.

Về lý thuyết và cả trong thực tế quản lý hệ thống nhà nước, y tế công của Việt Nam vẫn còn đó. Vẫn phát triển, thậm chí ngày một khang trang hơn về hạ tầng cơ sở và giàu có hơn với những con số học hàm, học vị cùng những trang thiết bị máy móc và kỹ thuật can thiệp “hấp dẫn” bệnh nhân. Nhưng thực chất, sự tồn tại không còn chính danh như trước nữa, mà đúng hơn, đã thành dạng “public health in private hand” - tức “xác công - hồn tư”.

Câu hỏi đặt ra: tồn tại và phát triển như thế, đưa lại lợi ích cho ai?

Những gì xảy ra liên quan tới VNPharma, tới trang thiết bị y tế và giá dịch vụ y tế ở bệnh các viện đầu ngành thí điểm tự chủ hoàn toàn, hoặc chuyện xác lập giá và hành lang phân phối sản phẩm mở ra cho kit test Việt Á trên phạm vi hệ thống phòng chống dịch bệnh Covid-19 trên phạm vi cả nước, hoàn toàn đủ minh chứng cho nhận định động lực chủ đạo vận hành hàng ngày hệ thống “y tế công hiện hành” của Việt Nam đã chệch hướng tới mục tiêu gì.

Khó mà bác bỏ được nhận định, rằng sự phát triển có được trong những năm qua của toàn hệ thống, thực ra, đã mang đậm chất “thương mại”.

Bất luận thế nào khi chủ thể y tế công chạy theo thương mại do cấu trúc quản lý vận hành “công - tư lẫn lộn”, chi phí y tế (từ ngân sách nhà nước hay tiền túi người dân) sẽ tăng và chắc chắn chỉ tăng. Điều này tất sẽ dẫn đến hậu quả "chăm sóc y tế” thay vì “giảm nghèo, tạo sự công bằng, động lực phát triển xã hội”, lại thành ra ngược lại, “tạo thêm gánh nặng, đầu vào của nghèo đói.

Nói thương mại hóa chăm sóc y tế công gia tăng nguy cơ “nghèo đi vì chữa bệnh” là vì thế. Tư nhân hóa, thương mại hóa y tế công “gây đau đớn cho toàn xã hội” là vì thế.

Thiếu vắng chủ thể ngoài nhà nước, nhân đạo và phi vụ lợi

Hệ thống chăm sóc y tế trong nền kinh tế thị trường đúng nghĩa, phải tồn tại đồng thời 3 chủ thể: y tế công - y tế tư - y tế ngoài nhà nước phi lợi nhuận (còn gọi là y tế cộng đồng).